Szamba zamiast kanalizacji. W tych gminach powiatu garwolińskiego problem jest największy

Problem gospodarki ściekowej na wsi wciąż pozostaje jednym z istotnych wyzwań infrastrukturalnych w Polsce. Mieszkańcy wielu miejscowości nie mogą korzystać z kanalizacji, a część samorządów w ogóle nie dysponuje taką siecią na terenach wiejskich. Skalę zjawiska przeanalizowali naukowcy ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Ich opracowanie pokazuje, że różnice w dostępie do infrastruktury są duże nie tylko między miastami a wsią, lecz także między poszczególnymi gminami.

Wieś daleko za miastem

Z analizy SGH wynika, że w 2024 roku z kanalizacji korzystało 46,2 proc. mieszkańców polskich wsi. W miastach odsetek ten przekraczał 91 proc. To pokazuje, jak duży dystans nadal dzieli obszary wiejskie od miejskich pod względem dostępu do tej infrastruktury.

Autorzy opracowania zwrócili uwagę również na gminy, w których na terenach wiejskich nie powstała dotąd sieć kanalizacyjna. W 2024 roku takich samorządów było w Polsce 174, z czego 52 znajdowały się na Mazowszu.

Powiat garwoliński: od bardzo dobrych wyników do zaledwie 0,1 proc.

Jak w tym zestawieniu wypada powiat garwoliński? Dane GUS za 2024 rok pokazują, że sytuacja w poszczególnych gminach jest daleka od jednolitej. Najwyższy wskaźnik odnotowano w Garwolinie, a najniższy w gminie Trojanów.

Miasto Garwolin - 89 proc.

Gmina Borowie - 73 proc.

Gmina Pilawa - 69 proc.

Miasto Łaskarzew - 59 proc.

Gmina Garwolin - 58 proc.

Gmina Żelechów - 50 proc.

Gmina Górzno - 44 proc.

Gmina Sobolew - 40 proc.

Gmina Miastków Kościelny - 39 proc.

Gmina Parysów - 23 proc.

Gmina Łaskarzew - 19 proc.

Gmina Maciejowice - 17 proc.

Gmina Wilga - 16 proc.

Gmina Trojanów - 0,1 proc.

Najwyższy wskaźnik w zestawieniu odnotowano w mieście Garwolin – 89 proc. W przypadku wiejskiej gminy Garwolin wynosi on 58 proc. Różnica jest widoczna również w przypadku Łaskarzewa: w mieście z kanalizacji korzysta 59 proc. mieszkańców, natomiast w gminie wiejskiej – 19 proc.

Wśród pozostałych samorządów wysokie wyniki mają Borowie – 73 proc. – oraz Pilawa, gdzie wskaźnik wynosi 69 proc. Na przeciwnym biegunie znajduje się gmina Trojanów. Wartość 0,1 proc. oznacza, że według zestawienia dostęp do sieci ma tam zaledwie niewielka część mieszkańców.

Poniżej 20 proc. znalazły się również gminy Wilga (16 proc.), Maciejowice (17 proc.) i Łaskarzew (19 proc.). W kilku kolejnych samorządach wskaźniki mieszczą się w przedziale od 23 do 50 proc.

Różnice między samorządami są wyraźne. Podczas gdy w mieście Garwolin z kanalizacji korzysta 89 proc. mieszkańców, w gminie Trojanów wskaźnik ten wynosi zaledwie 0,1 proc. 

Sama sieć to nie wszystko

Raport SGH zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt problemu: sposób postępowania ze ściekami tam, gdzie nie ma kanalizacji. W takich miejscach mieszkańcy korzystają między innymi ze zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni.

Skala tej infrastruktury w Polsce jest duża. W 2024 roku działało ponad 477 tys. przydomowych oczyszczalni ścieków, a liczba szamb przekraczała 2,1 mln. Istotne jest jednak nie tylko to, z jakiego rozwiązania korzysta gospodarstwo domowe, ale również to, czy nieczystości są regularnie odbierane i trafiają do właściwego oczyszczania.

W opracowaniu przywołano ustalenia Najwyższej Izby Kontroli wskazujące, że do oczyszczalni trafia jedynie od 10 do 25 proc. ścieków odbieranych ze zbiorników bezodpływowych. To jeden z powodów, dla których eksperci podkreślają znaczenie skutecznego nadzoru nad całym systemem gospodarowania ściekami.

Wnioski z raportu nie sprowadzają się do postulatu budowy kanalizacji w każdej miejscowości. W przypadku rozproszonej zabudowy takie inwestycje mogą być trudne do przeprowadzenia. Kluczowe jest natomiast zapewnienie mieszkańcom rozwiązań, które rzeczywiście gwarantują bezpieczne i zgodne z przepisami odprowadzanie oraz oczyszczanie ścieków.

Liczby pokazują, że przed częścią samorządów powiatu garwolińskiego nadal stoi duże wyzwanie infrastrukturalne. Wśród rekomendacji autorów raportu jest więc stworzenie specjalnego mechanizmu finansowania gospodarki ściekowej na obszarach wiejskich. Ich zdaniem konieczne jest dostosowanie kryteriów dostępu do programów inwestycyjnych do specyfiki mniejszych i słabiej zaludnionych miejscowości.