Twórca był synem Szaji (Jehoszuy) Dawida Szyi i Fajgi (Fejgi) de domo Eiger. Jego ojciec urodził się w Kocku, a matka w Żelechowie.
W okresie od 1910 do 1918 roku pobierał nauki w stołecznym gimnazjum Kryńskiego. Przez następne dwa lata studiował malarstwo w warszawskiej Szkole Sztuk Zdobniczych. W latach 1920-1924 odbywał studia w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, terminując u boku m.in. grafika Władysława Skoczylasa, malarza Mieczysława Kotarbińskiego i rzeźbiarza Henryka Kuny. Studiował reżyserię na kursach wieczorowych w pierwszej stołecznej Szkole Filmowej. Był studentem malarstwa w Berlinie oraz sztuk reżyserii teatralnej u boku Solomona Micholesa w Studiu Teatralnym Państwowego Teatru Żydowskiego w Moskwie.
Premiery sztuk artysty były połączone z wystawami jego obrazów
Początek jego kariery teatralnej związany był z warszawskim Teatrem Azazel, gdzie pracował jako asystent reżysera. W 1926 roku w Teatrze Elizeum wyreżyserował swoją pierwszą sztukę w języku hebrajskim, którą była "Poczta" Rabindranatha Tagore.
W 1930 roku został kierownikiem artystycznym Trupy Wileńskiej, zespołu teatralnego występującego w języku jidysz. Pracował z Jugnt Teater Michała Weicherta i Folks - un Jugnt Teater Klary Segałowicz. W roku 1934 dołączył do Studia Teatralnego przy Państwowym Teatrze Żydowskim w Moskwie. Współpracował z Teatrem Młodych, półzawodowym, awangardowym teatrem jidyszowym w II RP.
W latach 30. bezskutecznie, z powodu braku zgody na pracę wydanej przez Związek Artystów Scen Polskich, próbował wkroczyć na scenę teatru polskiego. Wówczas też wybitny artysta i badacz polskiego teatru, Leon Schiller, oskarżył go, prawdopodobnie bezpodstawnie, o plagiatowanie spektakli. Rotbaumowi bliskie stały się tymczasem hasła komunistyczne, których trzymał się do ostatnich swoich dni. Zaprzyjaźnił się wtenczas z Jakubem Bermanem, który w mrocznym okresie stalinizmu znajdował się w najściślejszym kierownictwie PZPR.
W okresie od 1938 do 1948 roku Rotbaum reżyserował spektakle w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Wielkiej Brytanii, Francji, Izraelu, Argentynie i Brazylii. Od 1938 roku mieszkał w Paryżu – dwa lata później osiadł w Nowym Jorku. Nad Sekwaną reżyserował w awangardowym Parizer Jidiszer Arbeter Teater. Do USA trafił na zaproszenie Maurice`a Schwartza do pracy w Yiddish Art Theater. W Ameryce Południowej wystawiał sztuki m.in. Szolema Alejchema, Szaloma Asza i Dawida Bergelsona. Premiery sztuk artysty były połączone z wystawami jego obrazów.
W chwili debiutu na scenie polskiego teatru miał 51 lat
W 1949 roku powrócił do kraju, w którym się urodził. Władzę nad Wisłą w brutalny sposób przejęli komuniści – teatry grające w jidysz finansowane ze środków państwowych legalnie działały jedynie w ZSRR i w Polsce.
We Wrocławiu pojawił się na prośbę Idy Kamińskiej, czołowej aktorki żydowskiej w Polsce. W latach 1949-1952 pracował jako kierownik artystyczny – główny reżyser - wrocławskiego Teatru Żydowskiego. W okresie od 1952 roku przez dekadę we Wrocławiu kierował polską sceną dramatyczną – uznaje się, iż funkcję objął z powodów pozaartystycznych. W chwili debiutu na scenie polskiego teatru miał 51 lat.
W 1950 roku Rotbaum wystawił w Dolnośląskim Teatrze Żydowskim swój "Sen o Goldfadenie". Dwa lata później na deski Teatru Polskiego we Wrocławiu trafił jego "Człowiek z karabinem" Nikołaja Pogodina, za którą otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia – premiera była przesiąknięta wątkami propagandowymi.
Jego twórczość nie cieszyła się ogólną aprobatą zarówno w kręgach polskich, jak i żydowskich – nie podążał za nowymi trendami. Badacze twierdzą, iż swoją pozycję w polskim teatrze osiągnął poprzez udział w komunistycznej propagandzie, a pozycję zdobył dzięki przyjaźni z Bermanem, kierownikiem stalinowskiej bezpieki.
Obok walorów artystycznych w spektaklach Rotbauma pojawiało się uwielbienie dla rewolucji bolszewickiej, Lenina i Stalina, które w dziejach Polski zapisały się najgorzej jak to tylko możliwe. Słał zażalenia do Komitetu Wojewódzkiego PZPR, że członkowie jego zespołu nie chcieli umieszczać w spektaklach elementów szkalujących Armię Krajową i deprecjonujących Powstanie Warszawskie.
Spektakle od dekady nie zyskiwały uznania ani krytyki, ani widzów
Jakub Rotbaum był reżyserem wielu spektaklów. Wystawiał sztuki klasyczne, gdzie na pierwszy plan wybijały się "Hamlet" Williama Szekspira, "Opera za trzy grosze" Bertolta Brechta (przyjęta przez krytykę bardzo dobrze) "Trzy siostry" Antona Czechowa oraz "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego. Gościnnie występował ze swoimi interpretacjami w Warszawie oraz m.in. w Paryżu, Bukareszcie i brazylijskim São Paulo.
Oficjalna wersja jest taka, iż po tzw. wydarzeniach marcowych 1968 roku, połączonych z antyżydowską nagonką towarzysza "Wiesława", został zwolniony ze stanowiska kierownika artystycznego Teatru Polskiego we Wrocławiu. Faktem jednak jest, iż pracował wówczas jedynie jako reżyser, którego spektakle od dekady nie zyskiwały uznania ani krytyki, ani widzów, a on sam najprawdopodobniej w teatrze był zatrudniony z powodów politycznych, o czym miała świadczyć skrajna rozbieżność jego wizji artystycznej z ówczesnym kierownictwem teatru.
Swoim komunistycznym przekonaniom pozostał wierny do końca życia, nie wpisując się w przemiany "odwilży" politycznej i artystycznej po roku 1956, co w końcu skutkowało jego odwołaniem. Jest uznawany za jednego z najwybitniejszych reżyserów XX-wiecznego teatru jidysz, lecz na pewno nie sceny polskiej, gdzie jego twórczość bazowała na uznaniu komunistycznej władzy.
Do ważniejszych inscenizacji Rotbauma, obok wyżej wymienionych, należały także m.in. "Wielkie zmaganie" Emmanuela Roblesa, "Herszele z Ostropola" Jakuba Zonszajna, "Kariera Artura Ui" Bertolda Brechta (przyjęta przez krytykę i widownię bardzo źle) i "Volpone" Bena Jonsona.
Jakub Rotbaum zmarł 30 stycznia 1994 roku we Wrocławiu. Został pochowany tamże na nowym cmentarzu żydowskim przy ulicy Lotniczej.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.