Leon Wyczółkowski był synem Mateusza Wyczółkowskiego (ojcem Leona został w wieku 24 lat) i Antoniny z Falińskich (lat 19). Sakrament chrztu świętego z rąk księdza Wojciecha Barankiewicza przyjął 12 kwietnia 1852 roku (o godzinie 11) w kościele parafialnym w Miastkowie Kościelnym, otrzymawszy na nim imiona Leon i Jan. Rodzicami chrzestnymi Leona zostali: Jan Faliński - ojciec matki malarza i Weronika Dąbkowska - żona dziedzica wsi Ryczyska Maksymiliana Dąbkowskiego.

Dzieciństwo upłynęło w środowisku wiejskim, w bezpośredniej bliskości z przyrodą

Dziadkiem artysty ze strony matki był ww. Jan Faliński. Dzierżawił on majątek w Hucie Miastkowskiej. W nim też mieszkali rodzice Leona. Jan i Mateusz byli zarządcami własnych folwarków i dzierżawcami kolejnych. Uczestniczyli w sprzedaży i kupnie gruntów, handlowali szkłem – Jan był dzierżawcą huty.

Potomkowie Leona należeli do drobnej szlachty zwanej chodaczkową – tytułowali się herbem Ślepowron. Dzieciństwo artysty upłynęło w środowisku wiejskim, w bezpośredniej bliskości z przyrodą regionu, który trochę na geograficzny wyrost możemy nazwać Ziemią Miastkowską. Uwidaczniało się to w fascynacji malarza tematyką polskiej wsi, zauważalną w jego obrazach i grafikach.

Wiadomo, że w połowie XIX wieku w Hucie Miastkowskiej istniała sporych rozmiarów huta szkła i smolarnia, a także szkółka dla dzieci wiejskich, w której nauczał niejaki Tomasz Stasio. Huta szkła wystawiona została w połowie XIX stulecia i swoją działalność prowadziła przez okres kilkunastu lat. Zlokalizowana została na południowo-zachodnim skraju wsi. Smolarnia tymczasem, zwana także potażownią, funkcjonowała w połowie XIX wieku. Stała na niewielkim wzniesieniu tuż przy skrzyżowaniu miejscowych dróg na południowo-zachodnim krańcu miejscowości.

Pod koniec XIX wieku Huta Miastkowska należała do powiatu łukowskiego w gminie i parafii Miastków Kościelny. W 12 zagrodach wiejskich mieszkało ponad 70 osób. Wieś i folwark rozpościerały się na powierzchni 473 mórg. Pod koniec lat 20. wieku XX w dworze zamieszkiwał dzierżawca miejscowych włości, Jan, a być może Eustachy, Kowerski. Folwark razem z hutą szkła należał do dóbr miastkowskich.

Ojciec umarł na suchoty, nie dziedziczne, lecz nabyte

Oto jak Leon Wyczółkowski wspominał rodzinne strony: "Koło dworku i koło Huty las wycięty, ten sam dom w rujnacji. Wszystko się skończyło. Fałszywa lustracja wobec wspomnień z dzieciństwa. Dalej nie będę sprawdzał (...). Dzieciństwo radosne potem przykre lata w Warszawie (...). Z dzieciństwa pamiętam, jak mnie wozili na wózku i zbierali mi żółte kwiatki – kaczeńce. Mogłem mieć wtedy półtora roku życia. To może, że jestem malarzem, pomaga mi do świadomości tych wspomnień. Lubię rzeki, bo jestem wychowany nad korytem Wieprza, który w naturze przypomina mi Brole. Wieprz ma wspaniałe łąki o rozpiętości do 5 km. Wije się bardzo niespokojnie w tych niespokojnych łąkach. Ojciec miał tu mały mająteczek. W młodości spałem często w lecie w brogu (...). Do jedenastego czy dwunastego roku życia byłem tam, potem pojechałem do Warszawy. Dzieciństwo miałem cudowne. Młodzieńcze lata w Warszawie bardzo przykre. Matka moja wyszła po raz drugi za mąż za Tomaszewskiego krawca – nieszczęśliwe małżeństwo. Wuj mój Piotrowski był zarządzającym majątku Wilczyska należącego do Kozubskich. Piotrowski brał udział w Powstaniu w 1863 roku. Kozubski był pułkownikiem wojsk węgierskich".

Leon Wyczółkowski o swoim ojcu Mateuszu Wyczółkowskim pisał: "Ojca mało przypominam sobie. Umarł w 1861 roku na suchoty, nie dziedziczne, lecz nabyte. Przeprowadzał w zimie przez Wieprz furę z drzewem, wpadł pod lód. Chciał ratować konie i zaziębił się śmiertelnie. Zmarł w Rososzu u dziadków".

Leon Wyczółkowski, "Orka na Ukrainie", 1892, fot. Muzeum Narodowe w Krakowie

Publiczna Szkoła Podstawowa w Miastkowie Kościelnym obrała za patrona "syna Ziemi Miastkowskiej"

Leon Wyczółkowski w wieku młodzieńczym, obok Huty Miastkowskiej, mieszkał także w Ostrowcu w powiecie lubartowskim. Pobierał nauki w szkole ludowej w podlubelskiej Kamionce. Pierwszą klasę gimnazjum ukończył w Siedlcach, pomieszkując w pobliskich Wyczółkach. Edukację na poziomie gimnazjalnym kontynuował w Warszawie. Jako 17-latek kształcił się w Klasie Rysunku, będącej pozostałością zlikwidowanej w roku 1866 Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Jako artysta został ukształtowany przez pedagoga szkoły, którym był wybitny polski malarz realista, Wojciech Gerson (1831-1901).

Rybacy brodzący w wodzie, 1891, Muzeum Narodowe w Warszawie

Leon Wyczółkowski w 1915 roku zawarł związek małżeński ze swoją gospodynią Franciszką Panek. Nie doczekał się z nią dzieci. Odszedł z tego świata w Warszawie 17 grudnia 1936 roku na skutek powikłań po przebytym zapaleniu płuc. Uroczystości pogrzebowe artysty w Bydgoszczy zgromadziły wielotysięczne tłumny. Wzięli w nich udział przedstawiciele najwyższych władz państwowych i kościelnych, a także bohema polskiego życia kulturalnego. Doczesne szczątki malarza spoczęły we Wtelnie koło Bydgoszczy. Realizując testament malarza, jego żona miastu Bydgoszcz przekazała wszystkie osobiste pamiątki i sprzęty z pracowni męża.

W 2019 roku Publiczna Szkoła Podstawowa w Miastkowie Kościelnym obrała za patrona "syna Ziemi Miastkowskiej" Leona Wyczółkowskiego. Jedna z ulic w tej miejscowości nosi imię tego wybitnego artysty. W roku 2022 elewacja budynku szkoły została przyozdobiona okazałym muralem z podobizną czołowego przedstawiciela sztuki Młodej Polski.

Wisła nad Tyńcem po zachodzie słońca, 1901, Muzeum Narodowe w Krakowie

Huta Miastkowska (1)

Leon Wyczółkowski urodził się w Hucie Miastkowskiej. Te stro...