Mało kto o tym wie. Żelechów mógł mieć szkołę średnią już w XIX wieku

O zamiarach informowało na swoich łamach pismo tygodniowe  "Gazeta Rzemieślnicza". W numerze 11. z 13 grudnia 1884 roku, w dziale"Różne wiadomości", w tekście pt. "Progimnazyum w Żelechowie", na stronie 7. czytamy (pisownia oryginalna): "Żelechów jest to miasto położone w gubernii Siedleckiej, powiecie Garwolińskim, mające 7.000 mieszkańców, przeważnie Izraelitów, trudniących się jak zwykle handlem, faktorstwem (pośredniczenie w interesach lub stręczycielstwo – przyp. red.) i lichwą; pomimo to znaczny procent między niemi stanowi proletaryat ubogi, żyjący z dnia na dzień. Chrześcijanie, których jest trzecia część, są to po większej części zamożni obywatele, trudniący się oprócz uprawy roli, rzemiosłem przeważnie szewckiem".

Planowano szkołę z programem odpowiednim szkołom rządowym

Warto zwrócić uwagę, iż po Powstaniu Styczniowym Żelechów nie był już miastem prywatnym. Nastąpiło całkowite uwłaszczenie mieszczan-rolników. Żelechów stał się miastem rządowym. Rozwijały się w nim handel i rzemiosło. W takich oto warunkach planowano powołać do życia progimnazjum.

Fragment tekstu: "Rzemieślnicy szewcy, w liczbie kilkuset, zajmują się swym fachem z dziada pradziada, wyroby swe głównie zbywając do Cesarstwa; a że produkcya ich odznacza się trwałością i sumiennością w wykończeniu, przeto dobrobyt ich jest w pełnym rozwoju, kupcy bezustannie przyjeżdżają, zabierając olbrzymie transporta na rynki rosyjskie. Do chwili obecnej jednak wykształcenie ich umysłowe pozostawiało wiele do życzenia, nie mając bowiem na miejscu szkół wyższych, większość poprzestawała na ukończeniu elementarnej szkoły, jaka się tu znajduje, nie czerpiąc dalej ze skarbnicy wiedzy".

W 1880 roku połowę zabudowy Żelechowa strawił wielki pożar. W latach 1885-1900 trwała budowa murowanej synagogi. W okresie od 1889 do 1894 roku został rozbudowany kościół parafialny. Powstanie szkoły średniej nie doczekało się realizacji.

Na stronie 7. czytamy: "Obecnie potrzebie tej stanie się zadość, obywatele bowiem miejscowi i okoliczni postanowili po zobopólnej naradzie założyć progimnazyum 4-o klasowe, z programem odpowiednich szkół rządowych. Rozpisano składki na właścicieli domów, i tu znaleziono silną opozycyę miejscowego żywiołu izraelskiego, który jednak po perswazyach swojej władzy duchownej, zgodził się nie usuwać od ofiar na cele oświaty, a tem samem przyłożyć rękę do spiesznego wprowadzenia projektu w czyn".

Miała być w pewnej części własnymi funduszami utworzona

Szkoła średnia w Żelechowie została założona w roku 1916. Jej początki wiążą się z powstałą w 1905 roku w Warszawie Polską Macierzą Szkolną. Ta ostatnia za cel stawiała sobie organizację szkolnictwa polskiego i propagowanie oświaty w mniejszych i większych ośrodkach ówczesnego zaboru rosyjskiego. W Żelechowie w tym czasie powstała szkoła handlowo-rzemieślnicza. Mimo iż dziedzic żelechowskich włości Zygmunt Ordęga przekazał pod przyszły budynek szkolny plac, kłopoty finansowe i szykany rządowe nie pozwoliły na zorganizowanie szkoły średniej. W roku 1907 administracja carska zdelegalizowała Polską Macierz Szkolną, przez co kwestia szkoły średniej w mieście Lelewela została zapomniana.

Wróćmy do roku 1884. "Gazeta Rzemieślnicza": "Właściciel Żelechowa p. Ordęga, własnym kosztem buduje gmach na swoim gruncie, urządzenie zaś szkoły i dalsze utrzymanie jej powierza w ręce obywateli miejscowych, którzy zobowiązali się dalsze jej koszta przyjąć na siebie. Cieszyć się należy z tego faktu, że spory kontyngens rzemieślników żelechowskich, będzie mógł korzystać z wyższego umysłowego wykształcenia, jakie zdobędzie w nowo otworzyć się mającej z rokiem przyszłym szkole 4 klasowej, w pewnej części własnemi funduszami utworzonej".

Pierwsza szkoła średnia w powiecie garwolińskim

Wskrzeszenie funkcjonowania Polskiej Macierzy Szkolnej nastąpiło w roku 1916 za rządów niemieckich. W tym też roku w Żelechowie w ramach Koła Polskiej Macierzy Szkolnej powstała szkoła średnia 4-klasowa (gimnazjum ogólnokształcące). Była to pierwsza szkoła średnia w powiecie garwolińskim. Jej organizatorem i pierwszym kierownikiem został Władysław Opala. Był on absolwentem Wydziału Matematycznego Politechniki Lwowskiej, asystentem przy Katedrze Geometrii Wykreślanej, nauczycielem, działaczem społecznym. Posłował na Sejm Ustawodawczy, należał do Polskiego Zjednoczenia Ludowego, Narodowego Zjednoczenia Ludowego i Rady Szkolnej Okręgowej, prezesował Zrzeszeniu Nauczycieli Szkół Powszechnych.

Pierwotna szkoła posiadała trzy izby lekcyjne oraz kancelarię, które zostały wynajęte w prywatnym domu przy ulicy Księżej. Do szkoły byli przyjmowani uczniowie płci obojga, którzy ukończyli edukację w tzw. szkole początkowej. Odtąd placówka znana była jako Szkoła Średnia Koedukacyjna Polskiej Macierzy Szkolnej im. Joachima Lelewela w Żelechowie. Spadkobiercą tradycji szkoły średniej 4-klasowej jest dzisiaj miejscowe Liceum Ogólnokształcące im. Joachima Lelewela.