Powiat garwoliński za 34 lata. Jedne gminy mogą zniknąć z mapy, inne będą rosły

Główny Urząd Statystyczny sprawdził, jak może wyglądać Polska za ponad trzy dekady. Z prognozy wynika, że kraj będzie się kurczył i starzał. GUS przygotował jednak coś jeszcze bardziej interesującego z punktu widzenia lokalnych społeczności – oficjalną prognozę dla gmin. Obejmuje ona także lata 2041–2060. Urząd podkreśla przy tym, że prognoza nie jest przepowiednią. Jej wyniki zależą od przyjętych założeń dotyczących m.in. urodzeń, zgonów i migracji. Scenariusz średni jest scenariuszem głównym i został uznany za najbardziej prawdopodobny.

I właśnie ten scenariusz pozwala zajrzeć w demograficzną przyszłość powiatu garwolińskiego.

Czy za 34 lata nadal będzie nas tutaj ponad sto tysięcy? Które gminy mogą stracić największą część mieszkańców? Czy Garwolin również zacznie się wyludniać? A może przeciwnie – miasto i jego najbliższe okolice będą przyciągały mieszkańców, podczas gdy część pozostałych gmin będzie się kurczyć?

Odpowiedź nie jest oczywista. Bo kiedy przyjrzymy się danym GUS dokładniej, okazuje się, że powiat garwoliński nie ma jednej demograficznej przyszłości.

Najpierw liczby. Ilu mieszkańców może mieć powiat?

W analizie wykorzystaliśmy dane GUS dla wszystkich 14 jednostek tworzących powiat garwoliński: dwóch gmin miejskich – Garwolina i Łaskarzewa, dwóch gmin miejsko-wiejskich – Pilawy i Żelechowa oraz dziesięciu gmin wiejskich.

Dane bazowe pokazują, że w 2022 r. łączna liczba mieszkańców tych jednostek wynosiła 105 620 osób. W scenariuszu głównym suma prognoz dla 14 jednostek daje 104 627 mieszkańców w 2026 r., 100 099 w 2040 r., 94 952 w 2050 r. i 88 910 w 2060 r.

To oznacza, że między 2022 a 2060 r. liczba mieszkańców analizowanych jednostek może zmniejszyć się o około 16,7 tys. osób, czyli 15,8 proc. To dużo. Ale jeszcze ciekawsze jest to, gdzie ten spadek może nastąpić.

Garwolin może być wyjątkiem

Na tle pozostałych jednostek szczególnie mocno wyróżnia się miasto Garwolin.

Według głównego scenariusza GUS liczba mieszkańców miasta ma wynieść:

W perspektywie 2026–2060 oznacza to potencjalny wzrost o około 742 osoby, czyli 4,2 proc. Nie jest to ogromna zmiana. Jest jednak wyjątkowa na tle analizowanych jednostek.

Jeszcze ciekawiej wygląda sytuacja, kiedy zestawimy dane miasta i gminy Garwolin. W takim analitycznym zestawieniu oba samorządy mają razem około 31,2 tys. mieszkańców w 2026 r., a według prognozy w 2060 r. może ich być około 33,4 tys.

To wzrost o około 2,1 tys. osób, czyli 6,8 proc.

Nie oznacza to oczywiście, że GUS prognozuje powstanie jednej jednostki administracyjnej czy oficjalnego "obszaru metropolitalnego". To wyłącznie suma danych dla miasta i gminy. Pokazuje jednak, że okolice Garwolina mogą należeć do niewielu miejsc w powiecie, które nie będą doświadczały spadku liczby mieszkańców.

Garwolin nie tylko nie traci. Gmina może nawet zyskać

Jeszcze wyraźniejszy jest wynik dla gminy Garwolin.

W latach 2026–2060 oznacza to wzrost o 1394 osoby, czyli 10,2 proc.

To najwyższy prognozowany wzrost procentowy spośród 14 analizowanych jednostek.

Warto jednak zachować ostrożność w interpretacji. Prognoza nie mówi, że mieszkańcy na pewno pojawią się w gminie Garwolin. Pokazuje możliwy kierunek zmian przy założeniach przyjętych przez GUS.

Na drugim końcu zestawienia są Maciejowice

Jeśli Garwolin i gmina Garwolin wyglądają na tle powiatu stosunkowo dobrze, to po drugiej stronie znajduje się kilka jednostek, dla których prognoza jest zdecydowanie mniej korzystna.

Największy procentowy spadek liczby mieszkańców w latach 2026–2060 prognozowany jest dla:

Najbardziej uderzająca jest sytuacja Maciejowic.

Jeżeli założenia głównego scenariusza GUS okażą się zbliżone do rzeczywistych zmian, liczba mieszkańców gminy może zmniejszyć się z 6124 w 2026 r. do 3641 w 2060 r.

To oznacza ubytek o 2483 osoby.

Ale pod względem liczby utraconych mieszkańców Maciejowice nie są jedynym miejscem, na które trzeba zwrócić uwagę.

Procenty pokazują skalę zmian, ale dla samorządu równie ważna jest bezwzględna liczba mieszkańców.

W latach 2026–2060 największe potencjalne ubytki to:

Maciejowice – około 2483 mieszkańców

Sobolew – około 2348

Żelechów – około 2212

Pilawa – około 1920

Trojanów – około 1777

Łaskarzew – miasto – około 1431

Miastków Kościelny – około 1345

Łaskarzew – gmina – około 1258

Borowie – około 1151

Parysów – około 1006

To już nie są abstrakcyjne procenty. Tak duża zmiana liczby mieszkańców może w przyszłości przełożyć się na funkcjonowanie lokalnych szkół, rynku pracy, transportu i usług.

Ale największa zmiana nie dotyczy liczby mieszkańców

I tutaj zaczyna się najważniejsza część tej prognozy.

Bo nawet gdybyśmy pominęli sam spadek liczby mieszkańców, dane GUS pokazują coś, co dla samorządów może okazać się jeszcze trudniejsze.

Powiat będzie się starzał.

W 2022 r. w analizowanych 14 jednostkach było około 17,8 tys. osób w wieku 65 lat i więcej. W 2060 r. ma ich być około 26 tys.

To wzrost o ponad 8,1 tys. osób, czyli 45,8 proc.

W tym samym czasie liczba dzieci i młodzieży w wieku 0–17 lat może zmniejszyć się z około 23,3 tys. do 16,2 tys. – czyli o ponad 7 tys. osób, 30,4 proc.

Jeszcze mocniej widać zmianę w grupie osób najstarszych.

Liczba mieszkańców w wieku 80 lat i więcej może wzrosnąć z około 3950 w 2022 r. do 9312 w 2060 r.

To ponad 135 proc. więcej.

Innymi słowy: liczba osób w wieku 80+ może się w analizowanym obszarze ponad dwukrotnie zwiększyć.

Dzieci będzie mniej, seniorów więcej

To zestawienie dobrze pokazuje, że nie chodzi wyłącznie o to, że mieszkańców będzie mniej.

Zmieni się też proporcja między pokoleniami.

W 2022 r. na 100 osób w wieku 0–17 lat przypadało około 76 osób w wieku 65 lat i więcej. W 2060 r. – według naszego wyliczenia na podstawie danych GUS – będzie to około 160 osób w wieku 65+ na 100 dzieci i młodzieży.

To już zupełnie inna struktura społeczna.

W niektórych gminach różnica będzie jeszcze większa

Średnia dla całego analizowanego obszaru nie pokazuje wszystkiego.

W 2060 r. w Miastkowie Kościelnym na 100 osób w wieku 0–17 lat może przypadać około 267 osób w wieku 65+. W Maciejowicach będzie to około 217, a w Żelechowie – około 196.

To nasze wyliczenia na podstawie danych GUS, a nie wskaźniki publikowane przez urząd jako osobna prognoza.

W części samorządów różnica między liczbą najmłodszych a najstarszych mieszkańców może być więc bardzo duża.

Najmniejsza w tym zestawieniu będzie w Górznie – w 2060 r. na 100 mieszkańców w wieku 0–17 lat przypadać może około 125 osób w wieku 65+.

Najstarszych mieszkańców przybędzie także w Garwolinie

Garwolin jest demograficznym wyjątkiem pod względem liczby mieszkańców, ale nie oznacza to, że ominie go proces starzenia.

Wręcz przeciwnie.

W mieście liczba osób w wieku 65+ może wzrosnąć z 3489 w 2026 r. do 5245 w 2060 r.

To wzrost o około 1756 osób.

Jeszcze mocniej rośnie grupa mieszkańców w wieku 80 lat i więcej:

2026 r. – 710 osób

2060 r. – 1855 osób

To wzrost o ponad 160 proc.

W gminie Garwolin sytuacja wygląda podobnie. Liczba osób w wieku 65+ może wzrosnąć z 2120 w 2026 r. do 4080 w 2060 r., a grupa 80+ z 419 do 1393 osób.

To ważna informacja.

Nawet tam, gdzie mieszkańców nie ubywa, zmienia się ich struktura wieku.

80-latkowie. To może być jedna z najważniejszych liczb tej prognozy

W całym analizowanym obszarze liczba osób w wieku 80+ może wzrosnąć z 4167 w 2026 r. do 9312 w 2060 r.

Według prognozy wzrost liczby osób w tej grupie nastąpi we wszystkich analizowanych jednostkach.

Największy liczbowo przyrost prognozowany jest w:

Garwolinie – +1145 osób

gminie Garwolin – +974

Pilawie – +390

Żelechowie – +374

Miastkowie Kościelnym – +299

gminie Łaskarzew – +286

Wildze – +274

To właśnie ta grupa będzie miała coraz większe znaczenie dla lokalnych usług.

Nie chodzi wyłącznie o ochronę zdrowia. To także opieka długoterminowa, pomoc społeczna, transport, dostępność mieszkań, dostosowanie przestrzeni publicznej i usługi opiekuńcze.

Najważniejsza lekcja z tych danych jest inna

Kiedy patrzymy wyłącznie na ranking, łatwo dojść do wniosku, że mamy przed sobą przede wszystkim mapę miejsc, które będą się wyludniać.

To jednak tylko część historii.

Znacznie ważniejsze jest to, jak zmieni się struktura mieszkańców.

W ciągu niespełna czterech dekad liczba dzieci może spaść o około 30 proc., liczba osób w grupie 18–59/64 lata o około 28 proc., natomiast liczba osób w wieku 65+ wzrosnąć o prawie 46 proc.

A grupa 80+ może zwiększyć się ponad dwukrotnie.

To oznacza, że samorządy będą musiały w przyszłości odpowiadać na inne potrzeby niż dziś. Mniej dzieci może oznaczać zmiany w organizacji sieci szkolnej, podczas gdy większa liczba najstarszych mieszkańców będzie zwiększała zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze i zdrowotne.

Równocześnie zmniejszająca się grupa 18–59/64 lata może oznaczać większe wyzwania dla lokalnego rynku pracy.

I być może najważniejsze: większe znaczenie będą miały te miejsca, które potrafią zatrzymać młodych ludzi albo przyciągnąć nowych mieszkańców.

Garwolin ma przewagę. Ale sama przewaga nie wystarczy

Dane GUS pokazują coś bardzo interesującego.

Powiat garwoliński jako całość może się kurczyć, ale Garwolin i gmina Garwolin mogą iść w przeciwnym kierunku.

To może oznaczać, że w przyszłości jeszcze mocniej zwiększy się znaczenie Garwolina jako lokalnego centrum usług, pracy, edukacji, handlu i ochrony zdrowia.

Jednocześnie inne części powiatu mogą mierzyć się z odpływem mieszkańców i starzeniem się społeczności.

To stawia przed samorządami konkretne pytanie: czy demografię można jeszcze zmienić?

Częściowo – tak.

Nie da się szybko odwrócić trendów urodzeń. Nie da się też zatrzymać procesu starzenia się pokoleń, które już są w populacji.

Można jednak wpływać na to, gdzie ludzie chcą mieszkać, pracować i wychowywać dzieci.

Dobra komunikacja, mieszkania, żłobki i przedszkola, szkoły, rynek pracy, dostęp do lekarzy, infrastruktura i oferta dla młodych – wszystkie te elementy mogą mieć znaczenie dla przyszłych decyzji mieszkańców.

Powiat garwoliński za 34 lata? To nie będzie jeden powiat

Jeśli prognoza GUS okaże się zbliżona do rzeczywistości, w 2060 r. powiat garwoliński będzie miał mniej mieszkańców niż dziś.

Ale najważniejszą zmianą może być nie sama liczba.

Będzie więcej najstarszych mieszkańców, mniej dzieci i mniej osób w grupie 18–59/64 lata.

Niektóre gminy mogą stracić nawet jedną trzecią mieszkańców. Maciejowice – według scenariusza głównego – ponad 40 proc. Jednocześnie Garwolin i gmina Garwolin mogą zwiększyć swoją populację.

To oznacza, że przyszłość powiatu będzie nierówna.

I właśnie dlatego prognoza GUS powinna być dla samorządów czymś więcej niż ciekawostką statystyczną.

Bo 2060 rok nie jest już odległą przyszłością.

To perspektywa ludzi, którzy dziś chodzą do szkoły, studiują, zakładają rodziny albo dopiero zastanawiają się, gdzie chcą żyć.

Pytanie nie brzmi więc tylko, ilu nas będzie.

Znacznie ważniejsze może okazać się pytanie:

jak chcemy, żeby wyglądał powiat, w którym wtedy będziemy mieszkać?

Metodologia i źródło danych

Analiza została przygotowana na podstawie głównego scenariusza prognozy GUS dla 14 jednostek samorządowych tworzących powiat garwoliński. GUS podaje, że prognozy dla gmin po agregacji są zgodne z prognozą dla powiatów. Dane bazowe dotyczą 2022 r., natomiast kolejne lata są wartościami prognozowanymi. Prognoza gminna na lata 2041–2060 została udostępniona przez GUS w aktualizacji z 18 lipca 2024 r.

W obliczeniach wykorzystano dane dla: Garwolina, Łaskarzewa, gmin Borowie, Garwolin, Górzno, Łaskarzew, Maciejowice, Miastków Kościelny, Parysów, Pilawa, Sobolew, Trojanów, Wilga i Żelechów.

Ważne: wartości dotyczące całego analizowanego obszaru są sumą danych dla 14 jednostek w scenariuszu głównym. Nie należy ich utożsamiać z wartością zaczerpniętą z odrębnego arkusza scenariusza alternatywnego. GUS publikuje zarówno tablice powiatowe, jak i osobne tablice dla gmin oraz scenariusze alternatywne.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny, "Prognoza ludności na lata 2023–2060".