Dawne życie zapisane na szklanych kliszach. Niezwykła opowieść o Stefanie Siudalskim, mieszkańcu wsi pod Garwolinem, cz. 3

Czytaj: Dawne życie zapisane na szklanych kliszach. Niezwykła opowieść o Stefanie Siudalskim, mieszkańcu wsi pod Garwolinem, cz.1

Czytaj:  Dawne życie zapisane na szklanych kliszach. Niezwykła opowieść o Stefanie Siudalskim, mieszkańcu wsi pod Garwolinem, cz.1

Broń

Fotografia Wnętrze domu – dubeltówki na ścianie [Stefan Siudalski]

Przed wojną pozwolenia na broń myśliwską wydawało Starostwo a nie Policja i praktycznie prawie każdy mógł mieć broń. Jak widać broń mogła wisieć po prostu na ścianie – dziś za takie przetrzymywanie broni Policja zabrała by i broń i pozwolenie a mogło by się zakończyć jeszcze i mandatem. Kto zgłupiał przez te ostatnie 70 lat oceńcie sami.

I jeszcze jedna różnica – przed wojną to wieś decydowała kto i kiedy może polować na ich polach. Zachowała się umowa dzierżawy pól tej wsi dla myśliwych. Roczna opłata dzierżawy wynosiła 80 zł – to była wartość krowy lub pistoletu VIS.

Gdy dziś chodzę po polach zdarza się, ze znajduję łuski /gilzy/ po wystrzelonych nabojach – przed wojną było to niemożliwe bo… łuski były 

zbierane i powtórnie, czasami po kilka razy, elaborowano je we własnym zakresie.

Życie kulturalne – muzyka i zespoły muzyczne

To wydaje się niewiarygodne – na jednej wsi dwa zespoły muzyczne – żeński i męski. Dziś nie wiem czy w całej Polsce jest jeszcze taka wieś. Proszę zwrócić uwagę na fryzury pań i ich buty. Jakoś te panie nie pasują do wizerunku kobiet przedstawianych w powieści „Chłopki”. Wszystkie 9 osób z tego zdjęcia to mieszkańcy tej wsi.

Obydwaj okupanci starali się niszczyć polską inteligencję – tę na wsiach też. Od lewej – Stefan Siudalski – aresztowany przez Gestapo w październiku 1943 roku gdy zaczął się terror wprowadzany przez Kutscherę. Jego i pięciu jeszcze zakładników z Garwolina udało się wykupić z tych 30 aresztowanych w październiku. Niestety Gestapo w Warszawy dowiedziało się o tym i 25 zakładników rozstrzelano a Stefan musiał się ukrywać do lutego 1944 czyli do wykonania wyroku na Kutscherze bo po jego śmierci terror zelżał.

Stefana zaraz po wejściu Armii Czerwonej na nasze tereny aresztowało NKWD i przesłuchiwało na Przyczółku Magnuszewskim. Wykupiła go z rąk NKWD Żydówka o nazwisku Goldberg – jej łatwiej się było dogadać z sowieckimi funkcjonariuszami.

Adolf i Władek Lodowscy – bracia aresztowani przez Gestapo – więźniowie KL Auschwitz i Buchenwaldu. Obaj doczekali wyzwolenia ale Władek zmarł kilka dni po wejściu Amerykanów i tam został pochowany. Symboliczny jego grób jest na cmentarzu w Garwolinie. Bolek Karczmarczyk – aresztowany przez NKWD pod koniec wojny bo w obejściu znaleziono broń. Skazany na wiele lat więzienia – zamieniono odsiadkę w drodze „łaski” na pracę w kopalni gdzie zmarnowano mu zdrowie.

Życie kulturalne – grupa teatralna

Wiem o dwóch sztukach teatralnych wystawianych – „Zagłoba swatem” wg noweli Henryka Sienkiewicza i „Macocha”. Jeździli z przedstawieniami po okolicy. Za zarobione pieniądze pokryto blachą remizę strażacką.

Zachowane w obiektywie

Wśród tych 300 zdjęć wykonanych na szklanych kliszach znajdują się i takie na których zostały zachowane informacje nie tylko o ludziach, ich ubraniach, sposobach spędzania wolnego czasu ale także o pracy, wzorcowej na całą Polskę hodowli kur, młynach wodnych i wiatrakach, o mostach i kładkach, o wystroju wnętrz domów, pokryciach dachów a także o tym jak wyglądały sady i podwórka przed domami.

Czasami jedno zdjęcie zawiera kilkanaście historii…

Sierpień 1939 roku – zapora na rzece Wildze - ci ludzie już się w tym składzie się nigdy spotkają.

Historia:

• wg lustracji królewskich młyn w tym miejscu na tej rzece postawił w 1614 roku Matys Krupa, zapora oczywiście była wielokrotnie po wielkich powodziach wczesnowiosennych odbudowywana,

• po prawej stronie, tuż za stojącą dziewczynką, występowało dość rzadkie zjawisko - tam biło źródło w nie rzeki!

• po lewej, na brzegu, wiosną 1944 roku zginie Julian Kasperkiewicz – kierownik miejscowej szkoły, akowiec, nauczyciel na tajnych kompletach – wskazał go żandarmerii miejscowy rolnik z Podbiela,

• od lewej – pierwsza - wyjdzie za mąż za podoficera wojska polskiego, po wojnie rozwiodą się o po 40 latach znów wezmą ślub tego samego dnia i miesiąca ich co pierwszy ślub się odbył,

• druga od lewej – jej przyszły mąż będzie walczył za dwa tygodnie w stopniu podporucznika w obronie Helu,

• chłopiec na rękach matki – wraz z rodzicami w 1945 roku znajdzie się w Londynie, gdy dorośnie założy firmą zajmującą się badaniem ultradźwiękami odlewów łopat silników samolotów turboodrzutowych a na bazie zdobytych doświadczeń stworzył aparaturę do USG – tak do ultrasonografii na której podstawie dziś jest powszechnie lecznictwo korzysta z USG,

• matka tego chłopca, nauczycielka na kresach za miesiąc zostanie postawiona przez czerwonoarmistów pod ścianę do rozstrzelania ale… miejscowa ludność białoruska stanęła w obronie nauczycieli których chciano rozstrzelać,

• kolejna kobieta – ta leżąca na piasku – jej mąż to ten pan w okularach - w dniu 11 listopada 1940 roku zostanie zamordowany przez Schmidta – niemieckiego policjanta przed kawiarnią w Garwolinie, będzie miała kilku mężów ale własnych dzieci się nie doczeka,

• kobieta z białym kołnierzykiem – nic o niej nie wiadomo,

• mężczyzna obok niej – ojciec tego małego chłopca po lewej a więc mąż nauczycielki, po wojnie będzie w Londynie prowadził restaurację polskich lotników „Pod skrzydłami” którzy pozostali w Wielkiej Brytanii,

• pan w czarnych spodenkach z dziewczynką – bohater tego artykułu - przeżyje wojnę i wyzwolenie dzięki szczęściu, zaradności i opiece Boskiej bo inaczej tego nie można określić. Około 1943 roku ktoś doniósł, że posiada radio – rewizja w zabudowaniach. Rudy Gestapowiec radio znalazł ale swojemu przełożonemu powiedział że radia na oborze nie ma. W 1943 roku, jesienią zostaje aresztowany przez Gestapo jako zakładnik - wraz z pięcioma innym więźniami wykupiony ale aż do końca lutego 1944 roku musi się ukrywać. Ukryty w porę w kryjówce za szafą przy piecu nie zostaje wykryty przez Gestapo podczas rewizji domu. Lato 1944 roku – NKWD aresztuje i wywozi na przesłuchania na Przyczółek Magnuszewski jak wielu w tamtym czasie akowców. Żydówka która wraz z mężem i synem przeżyła okupację w ukryciu na wsi Feliksin – wstawia się w NKWD za aresztowanym na tyle skutecznie że zostaje wypuszczony.

• Dziewczynka to jego córka, po latach jej dzieci rozbiegną się po świecie – zamieszkają w Kanadzie i Norwegii,

• pan w okularach – sekretarz w Starostwie w Garwolinie – zostanie – jak już napisałem zastrzelony 11 listopad 1940 roku wraz z kpt. Wrześniakiem,

• kobieta w kostiumie w paski w 1953 roku tak ciężko zachoruje, że mogła ją uratować tylko penicylina ale jej w Polsce w tamtych czasach nie było – udało się go ściągnąć z Anglii, przeżyła...

• kobieta z czarną opaska na szyj – prawdopodobnie z Drohobycza,

• dziewczynka po prawej – jedyna z tej grupy która całe swoje życie spędzi na tej wsi 

Ciąg dalszy nastąpi...